اهواز و فرصتی به نام کارون

رودخانه کارون صرفاً یک عارضه طبیعی نیست؛ بلکه یک سرمایه راهبردی برای توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی شهر اهواز محسوب می‌شود. تجربه بسیاری از شهرهای جهان نشان می‌دهد که رودخانه‌های شهری می‌توانند به کانون گردشگری، سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی، ارتقای کیفیت زندگی و بازآفرینی اقتصادی شهرها تبدیل شوند. نمونه‌های موفقی همچون سئول، هامبورگ، لندن و استانبول نشان داده‌اند که مدیریت هوشمندانه پهنه‌های آبی می‌تواند نقشی فراتر از زیباسازی شهری ایفا کند و به یک پیشران توسعه تبدیل شود.

اهواز نیز از چنین ظرفیتی برخوردار است. وجود ده‌ها کیلومتر ساحل در دو سوی کارون، امکان توسعه فضاهای عمومی، گردشگری شهری، حمل‌ونقل آبی، فعالیت‌های فرهنگی، رویدادهای اجتماعی، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و ایجاد مراکز خدماتی و تفریحی را فراهم کرده است. هر متر از ساحل سامان‌یافته کارون می‌تواند ارزش اقتصادی جدیدی برای شهر خلق کند؛ چه از طریق ایجاد فرصت‌های کسب‌وکار و چه از طریق جذب گردشگر.

البته باید اذعان کرد که طی دو دهه گذشته تلاش‌هایی برای ساماندهی ساحل کارون صورت گرفته است. اجرای دیواره‌های ساحلی، احداث پارک‌ها و فضاهای عمومی، توسعه برخی زیرساخت‌های گردشگری و تشکیل سازمان عمران ساحل کارون بخشی از این اقدامات بوده‌اند. با این حال، بررسی نتایج این اقدامات نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش نه کمبود پروژه، بلکه نبود یک نظام مدیریت یکپارچه برای توسعه ساحل کارون بوده است.

امروز مدیریت ساحل کارون میان نهادهای مختلفی از جمله شهرداری، سازمان آب و برق خوزستان، دستگاه‌های خدماتی، متولیان محیط زیست و سایر نهادهای مرتبط تقسیم شده است. این پراکندگی مدیریتی موجب شده است بسیاری از طرح‌ها به صورت جزیره‌ای اجرا شوند و امکان شکل‌گیری یک چشم‌انداز بلندمدت برای توسعه اقتصادی کارون فراهم نشود.

از منظر توسعه، مسئله اصلی امروز اهواز ساخت پروژه‌های جدید نیست؛ بلکه ایجاد یک سازوکار حکمرانی مؤثر برای مدیریت این سرمایه بزرگ شهری است. به همین دلیل به نظر می‌رسد زمان آن فرا رسیده است که مدیریت توسعه ساحل کارون وارد مرحله جدیدی شود.

معتقدم تشکیل «نظام مدیریت یکپارچه توسعه کارون» در ساختار شهرداری اهواز می تواند به این نیازها پاسخ دهد. این نظام می‌تواند در قالب یک سازمان تخصصی، ستاد توسعه یا نهاد مدیریت متمرکز فعالیت کند، چرا که آنچه اهمیت دارد شکل حقوقی آن نیست؛ بلکه تمرکز مسئولیت، برنامه‌ریزی و پاسخگویی در یک نهاد مشخص است.

وظیفه چنین ساختاری صرفاً اجرای پروژه‌های عمرانی نخواهد بود؛ بلکه باید مأموریت‌هایی همچون جذب سرمایه‌گذاری، توسعه گردشگری، مدیریت رویدادهای فرهنگی، توسعه اقتصاد ساحلی، ساماندهی فضاهای عمومی، حفاظت محیط زیستی و افزایش درآمدهای پایدار شهری را نیز بر عهده بگیرد.

در چنین مدلی، کارون از یک پروژه عمرانی به یک پروژه توسعه‌ای تبدیل خواهد شد. پروژه‌ای که هدف آن نه صرفاً احداث دیوار ساحلی یا پارک، بلکه خلق ثروت شهری، ایجاد اشتغال، ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و تقویت هویت شهری اهواز است.

واقعیت آن است که آینده توسعه اهواز را نمی‌توان بدون کارون تصور کرد. همان‌گونه که بسیاری از شهرهای جهان توسعه خود را بر پایه مزیت‌های طبیعی‌شان بنا کرده‌اند، اهواز نیز ناگزیر است جایگاه کارون را از یک عنصر کالبدی یا فیزیکی به یک محور راهبردی توسعه ارتقا دهد.

کارون نه یک رودخانه در شهر، بلکه مهم‌ترین فرصت توسعه شهر اهواز است؛ فرصتی که هرچه دیرتر برایش تصمیم بگیریم، هزینه فرصت از دست‌رفته آن بیشتر خواهد شد.